Nəhənglər kimi əsərlər qoymaq üçün, qarışqalar kimi işləmək lazımdır.
(Nəcib Fazıl Kısakürək)

----------------------------------------------------------
Sözün ən gözəli, söyləyənin doğru olaraq söylədiyi, dinləyənin də faydalandığı sözdür.
(Aristo)
----------------------------------------------------------

Yazı yazmağı öyrənmək, hər şeydən əvvəl düşünməyi öyrənməkdir.
(Amie Suche)
----------------------------------------------------------

Çətinlikləri qarşılamağın iki yolu vardır; ya çətinlikləri dəyişdirərsən ya da çətinlikləri həll etmək üçün özünüzü.
(Phyllis Bottome)
----------------------------------------------------------

Istəyirsiniz yanlış düşünün, amma hər vəziyyətdə öz başınızla düşünün.
(Doris Lessing)
----------------------------------------------------------

Sözlərin gücünü anlamadan, insanların gücünü anlaya bilməzsən.
(Confucius)
----------------------------------------------------------

Qısqanclıqda qürurun payı eşqdən çoxdur.
(La Rochefoucauld)
----------------------------------------------------------

Ağıllı olmaq da bir şey deyil, mühüm olan o ağılı yerində istifadə etməkdir.
(Dekart)
----------------------------------------------------------

Mən sənin məni sevə bilmə ehtimalını sevdim.
(Yılmaz Erdoğan)
------------------------------------------------------------

Başqalarını tez-tez bağışlayın, amma özünüzü əsla...
(Publilius Syrus)
----------------------------------------------------------

Gerçək eşqdə nə vəfa vardır nə cəfa....
(Mövlana)
----------------------------------------------------------

Insan nə qədər böyük ruhlu olsa, eşqi o qədər dərin bir şəkildə hiss edər.
(Leonardo da Vinçi)
----------------------------------------------------------

Insanları yaxşı tanıyın, hər insani pis bilib pisləməyin, hər insanı da yaxşı bilib tərifləməyin
(Mövlana)
----------------------------------------------------------

Yetkin insan gözəl söz söyləyən deyil, söylədiyini edən və edə biləcəklərini söyləyən adamdır.
(Confucius)
----------------------------------------------------------

And içməyinə ehtiyac duymayacaq qədər sözlərinə sadiq ol.
(Budağa Carnegie)
----------------------------------------------------------

Sevgi insanlığın, şiddət heyvanlığın qanunudur.
(Gandi)
----------------------------------------------------------



Dostuna da,düşməninə də kömək et.
Çünki o zaman, dostunla daha yaxın dost,
Düşməninlə də dost olarsan.
(Cledbul)
----------------------------------------------------------

Əgər bir kimsəni kimsə sevmirsə, bunun səbəbi araşdırılmalıdır.
Əgər bir kimsəni hər kəs sevirsə bunun səbəbi də araşdırılmalıdır.
(King Dse)
----------------------------------------------------------

Nə söyləyim deyə əvvəl düşünmək, nə üçün söylədim deyə axırda peşman olmaqdan yaxşıdır!
(Sədi)
----------------------------------------------------------

Insanların xoşbəxtlikləri ya da bədbəxtlikləri, taleyin olduğu qədər
Öz xarakterlərinin də əsəridir.!!
(La Rochefoucauld)
----------------------------------------------------------

Xoşbəxt olduğunuz zaman, sizə bu xoşbəxtliyi verən fəzilətləri sonradan itirməyin!
(a. Maurois)
----------------------------------------------------------

Mal itirən, bir şey itirmişdir, qürurunu itirən bir çox şey itirmişdir.
Lakin cəsarətini itirən hər şeyini itirmişdir.
(Goethe)
----------------------------------------------------------

Hər şeyi bildiyini düşünmə!Həqiqətdə çox məlumatlı olsan da özünə "Cahiləm" deyə biləcək cəsarətin olmalıdır.
(Ivan Pavlov)
----------------------------------------------------------

Qula bəla gəlməz Haqq yazmadıkca,
Haqq bəla yazmaz qul azmadıkca.

Gül təqdim edən bir əldə daim bir miqdar gül qoxusu qalır.
(Çin atalar sözü)
-----------------------------------------------------------

Düşmənlərinizi bağışlayın.Bu bir böyüklükdür. Amma onları unutmaq böyük bir axmaqlıqdır.
(J. f kennedy)
------------------------------------------------------------

Üç adamın bildiyini, bütün kənd bilir deməkdir!
(Alman atalar sözü)
------------------------------------------------------------

İstədiyini söyləyən, istəmədiyini eşidər.
------------------------------------------------------------
Ən çox xoşumuza gələn insan özümüzə bənzətdiyimiz insandır.
(Moliere)
------------------------------------------------------------




Insanları yüksəldən iki böyük xüsusiyyət vardır; kişinin mərd, qadının namuslu olması.
(Napoleon)
------------------------------------------------------------

Eşq hətta eşşəyə də rəqs etdirər
(Fransız atalar sözü)
------------------------------------------------------------

Gözləməyi bilənin hər şey ayağına gəlir.
(Balzac)
------------------------------------------------------------

Bir şam digər bir şamı alovlandırmaqla, işığından bir şey itirməz.
(Mövlana)
------------------------------------------------------------

Hiylə, oyunu qazandırsa da, taleyi dəyişdirmir.
(La edri)

ساعت 9:05 دقیقه صبح سه شنبه 19 آبان است. هوا در استانبول اندکی خنک است. تا دقیقه ای قبل در خیابان های استانبول انسان می جوشید اما به یکباره انگار زندگی در استانبول و ترکیه می ایستد!

ماشینها وسط خیابان، پل و کوچه ها می ایستند و راننده و مسافران در را باز کرده و سر پا می ایستند.

مردم عادی که در کوچه ها و پیاده روها در حال حرکتند به یکباره بی حرکت می ایستند.

در وهله اول این اقدام ترک ها بسیار تعجب آور است. شاید اگر روز سه شنبه 10 نوامبر در استانبول می بودید چشمانتان چهار تا می شد!

مردم بعد از یک دقیقه بی حرکت ماندن به حرکت خود ادامه می دهند. سالی یک بار اکثر مردم ترکیه رأس ساعت 9 و پنج دقیقه دهم نوامبر به مدت یک دقیقه به صورت سر پا بی حرکت می ایستند. ماشین ها متوقف می شوند. کارگران ساختمانی نیز از جای خود تکان نمی خورند و سکوت می کنند. به طوری که می توان گفت زندگی در ترکیه برای یک دقیقه می ایستد!

اما علت آن چیست: بعد از پرس و جو متوجه می شوم دهم نوامبر سالروز درگذشت مصطفی کمال آتاترک اولین رئیس جمهور ترکیه است و مردم ترکیه به احترام وی درست در ساعت 9:05 دقیقه دست از کار می کشند و به احترام بنیانگذار جمهوریشان می ایستند.

رسم عجیبی است، نه؟

پی نوشت: احترام ترک ها به پرچمشان هم مثال زدنی است.

پی نوشت دو – امسال 71 سال درگذشت آتاترک بوده است.

پی نوشت سه – آتاترک به هنگام دوره ضعف عثمانی در لیبی، بالکان، سوریه و چندین کشور دیگر که آنزمان جزء امپراتوری عثمانی بوده اند با انگلیسی ها و سایر کشورهای استعمارگر جنگیده است. اکنون در روز درگذشت وی حتی انگلیسی ها هم پرچم خود را در کنسولگری ها و سفارتشان در ترکیه به حالت نیمه افراشته درمی آورند

بیر حالدا کی رجب طیب اردوغان چین لیلرین تورکلرین علیهینه یاپیلان سوی قیریمی محکوم ائلییر آما دون تورکیه نین بیر شهرینده اوشاقلارا اویونجاق داغیدان زامان، گوروندوکی بوتون اویونجاق لار چین مالی دیر.

کاش نه اولایدی بیز تورکلرین باشچیلاری بیر آز آییلسینلار.

بو طور لو داورانیشلار صاباح بیز ایران تورکلرینده باشیندا وار. بیز گونئی تورکلرینه یاپیلان سس سیز سوی قیریمی بئلنچی قارشیلانسا ، اوندا وای بیزیم حالیمیزا.

‌‌

ماهيت متفاوت دو شعار "ترك خر" و "فارس سگ"
------------ --------- --------- --------- --------- --------- --------- --------- ----
محمدرضا گرديزي
------------ --------- --------- --------- --------- --------- --------- --------- ----
- در تاريخ معاصر ايران خر خواندن تركان، و نبش قبر و سپس انتقال آگاهانه اين تعيبر از متون تاجيكي-دري قرون وسطي به اعماق جامعه ايران و توده مردم، رابطه گسست ناپذيري با مراكز قدرت و مشخصا دستگاههاي امنيتي و تبليغاتي دولت پهلوي و بعدها دولت جمهوري اسلامي و همچنين با اقتدار سياسي قوم فارس در ايران و به عبارت ديگر پيوندي حياتي با نيت حفظ تسلط همه جانبه سياسي و فرهنگي قوم فارس بر ملت ترك در اين كشور دارد. اين وجهه يعني ارتباط آن با مراكز قدرت و مفهوم قدرت است كه به آن به معني امروزي هويت خالص نژادپرستانه مي دهد. اما پديدار شدن شعار سگي بودن زبان فارسي، هيچ رابطه اي با مفهوم قدرت و حفظ سلطه و مراكز قدرت ندارد و از اين جنبه فاقد ماهيت نژادپرستانه به معني مدرن است. (اساسا تركان و آزربايجانيان پس از ساقط كرده شدن دولت تركي –آزربايجاني قاجاري فاقد دولت ملي خويش اند).

جومهور باشخانليغينداكي ايكي تورك: اعلمي و موسوي

ايراندا اوچ آي سونرا ياپيلاجاق اولان جومهور باشخانليغي سئچيملري حاققيندا آزربايجان و تورك آيدينلاري ايله سيياسيلري طرفيندن آرتاراق بعضن يوزده يوز ضيدد اولان يئني آناليزلر ياپيلير، يئني دوشونجه لر اورتايا آتيلير. آنجاق هله ده بو قونودا هامينين آنلاشديغي بير فيكير و توتوم اورتايا چيخماميشدير. بو تارتيشمانين درينله شمه سي و اولقونلاشماسي آماجييلا بو قونوداكي فيكيرلريمي بير يول داها اورتايا قويمانين يارارلي اولاجيني دوشونوره م.

        اولوم اولسون "پ كا كا" يا

شهید اولمز   وطن بولونمز

TÜRK ADININ KÖKENİ

Türk Milleti'nin tarihi neredeyse insanlık tarihi kadar eskidir; Türkler binlerce yıldan beri tarih sahnesinde yer almaktadırlar. Bu durum, bilim adamlarının dikkatini çekmiş ve onları Türk kelimesinin kökenini araştırmaya yöneltmiştir. Türk adının kaynağını bulmak amacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarına dayanarak çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Kimi uzmanlara göre, Türk adına ilk defa MÖ 14. yüzyılda "Tik" veya "Tikler" şeklinde rastlanılmıştır. Bazı uzmanlar ise bu adın MÖ 14. yy.dan önce de var olduğu görüşünü benimsemişlerdir. Türkler'in binlerce senelik geçmişi göz önünde bulundurularak, Türk adının nereden geldiğine ilişkin birçok iddia ortaya atılmıştır.

خرداد

حميد آرغيش

ـ اللریزی دولون ایره لی گلین!...

دئییب ، اوزومه باخدی.

ـ اؤزونو اوخودما.. ـ رسول دئدی ـ نورمال اولاراق داوران.. سانكي هئچ بير شئي يئخ كيمي.. باشقا بير زادا فيكير وئر..

اللر، يومروق اولاراق ايره‌لي گلدي.. سككيز ال ـ سككيز يومروق..

SULTAN SENCER (SANCAR)

Büyük Selçuklu Sultânı. Melikşah’ın oğludur. Babasının bir seferi sırasında, 1086 yılında Sincar’da doğdu. Küçük yaşından îtibâren ilim öğrenmiş, devlet idâresinde tecrübe kazanmış ve ağabeyi Sultan Berkyaruk’a devlet işlerinde yardımcı olmuştur.

Sencer, gerek ağabeyi Berkyaruk’un, gerekse diğer ağabeyi Muhammed Tapar’ın saltanatları zamânında, devlet hizmetinde bulunarak millî birliğin temini için elinden gelen yardımı yaptı. Doğuda ortaya çıkan isyânları bastırdı. Bu esnâda gösterdiği başarılar sebebiyle Horasan melikliğine tâyin edilen Sencer, taht mücâdeleleri dolayısıyla Selçuklu Devletinin içinde bulunduğu durumdan istifâde ederek, Selçuklu topraklarına saldıran Şarkî Karahanlı Hükümdârı Kadir Hanın saldırılarını bertaraf etti (Haziran 1102). Gazneliler Devletini tâbi duruma soktu. Gazne’de hutbe, sıra ile; halîfe, sultan, sonra Melik Sencer ve nihâyet Gazne sultânı Behramşah adına okundu (1118).

Sencer, ağabeyi Berkyaruk’un vefâtından sonra sultan olan diğer ağabeyi Muhammed Tapar ile de samîmî ve gösterişsiz münâsebetlerini devam ettirdi. O, doğu bölgelerinde siyâsetini icrâ ederken, Sultan Muhammed batı ile ilgileniyordu. Yâni Sultanla müstakbel sultan birbirini tamamlıyorlardı.

Babası Melikşâh’ın siyâsetini tâkip eden Sencer, Horasan’dan îtibâren, devletin doğusunda Selçuklu düzenini yeniden kurdu. Böylece Selçuklu Devleti, doğudan emin olarak batıda mücâdelelerine devâm etti.

Muhammed Tapar’ın ölümü üzerine (18 Nisan 1118), henüz küçük yaşta bulunan oğlu Mahmud, devlet erkânı tarafından, Büyük Selçuklu Devleti tahtına çıkarıldı. Diğer taraftan Sencer de Horasan’da kendisini sultan îlân etti (14 Haziran 1118) ve sultanlığını halîfeye tasdik ettirdi. Sencer’in tek başına Büyük Selçuklu Sultânı olabilmesi için, tahta çıkarılan Mahmud’un bertaraf edilmesi lâzımdı. 14 Ağustos 1119’da Save’de amca-yeğen arasında yapılan savaş, Sencer’in gâlibiyetiyle netîcelenince Sencer, Büyük Selçuklu sultânı oldu. Devletin merkezi, Irak-ı Acem’den Horasan’a nakledildi.

Mahmud’la yapılan anlaşmaya göre, Rey, Sencer’de kalmak üzere, imparatorluğun batı tarafları Mahmud’a verilecekti. Ancak Mahmud, hem sultan unvânını koruyacak, hem de Sencer’e tâbi olacaktı. Böylece Irak Selçukluları Devleti kurulmuş oldu. (Bkz. Irak Selçukluları)

Sencer, 1113’te Semerkant’a, 1114’te Gazne ve Gurlular üzerine sefer yaparak, bölgede hâkimiyetini kurdu. Ayrıca Irak, Âzerbaycan, Taberistan, İran, Sistan, Kirman, Harezm, Afganistan, Kaşgar ve Mâverâünnehir’de hakimiyet kurdu. Uzun zaman saltanat mücâdeleleri geçiren devleti, yeniden tanzim etti. Âdeta, devleti yeniden kuran Sencer, idâreci kadroyu da yeniden tâyin etti. Irak-ı Acem’in yarısı ile Gilân bölgesini Şehzâde Tuğrul’a; Fars eyâletiyle, İsfehan ve Huzistan’ın yarısını ise Selçuk Şâha verdi. Kendisi de Sultan-ül-a’zam unvânını aldı. Diğerleri ona tâbi oldular.

Bu birlik bir müddet böyle devâm etti. Fakat Halife Müsterşît ile bir ittifak kuran Mahmud, amcasına isyân hazırlıklarına başladı. Bunu haber alan Sencer, Mahmud’un üzerine yürüdü. 26 Mayıs 1132’de yapılan Dînever Savaşı, Sencer’in gâlibiyetiyle netîcelendi. Sencer, yanında getirdiği diğer yeğeni (Mahmud’un küçük kardeşi) Tuğrul’u, Irak Selçukluları tahtına çıkardı ve ona bâzı tenbihlerde bulunarak geri döndü.

Daha sonra Karahanlıların isyânını bastıran Sencer, 1136’da Gazneliler ve 1141’de Harezm’in isyânını bastırdı. 1141’de gayrimüslim Karahitayların, Karahanlılara hücûmuna mâni olmak isterken, Semerkant yakınlarındaki Katavan sahrasında Karahitaylara mağlup olması, uzun süren saltanatının dönüm noktası oldu ve onu son derece telâşa düşürdü. Belh’i kaybetti.

Sencer’in bu mağlûbiyeti, gerek Müslüman, gerekse Hıristiyan dünyâsında büyük akisler yaptı. Mağlûbiyeti fırsat bilen Harezmşâh Atsız, Horasan ve Sencer’in pâyitahtı Merv’i istilâ etti ve hazîneleri alıp götürdü. Sencer’in, Harezm’e sefer yapacağını öğrenen Atsız, ona karşı meydan muhârebesi vermeyi göze alamadı, tekrar itâatini arz edince affedilerek hazîneleri iâde etti. Bu uzlaşma, hiçbir şeyi halletmedi ve Sencer, Atsız’ı iknâ etmek üzere meşhûr şâir Edib Sâbir’i elçi gönderdi. Atsız, tertip ettiği bir suikastla Edib Sâbir’i öldürtünce, Sencer, üçüncü defâ Harezm’e sefer yapmaya mecbur oldu (1147). Sencer, pâyitaht kapılarına dayanınca, Atsız af dilemek üzere elçi gönderdi. Sultan yine affetti.

Bu esnâda, Sencer’in kumandanlarından Kumac, bağımsızlık îlân eden Gur Sultânı Alâeddîn Hüseyin Cihansuz’a yenilmişti. Sultan Sencer, Gurlulara karşı sefer hazırlıkları yaparken, Gurlular, Gaznelilerle savaşa tutuştu. Netîcede Gazneliler, kesin yenilgiye uğradı ve Behramşâh Hindistan’a kaçtı. Gaznelilerin başkenti, Gur hükümdârı Alâeddîn Hüseyin Cihansuz tarafından yerle bir edildiği sırada, Sultan Sencer de, Gurlulara haddini bildirmek için yola çıkmıştı. Haziran 1152’de yapılan savaşta Gurlular mağlup ve hükümdârları da esir edildi. Gur idâresi, tekrar Alâeddîn Cihansuz’a verildi. Sencer, Katavan sahrasındaki yenilgiden beri, ilk defâ büyük bir zafer kazanmış ve tekrar îtibârını yükseltmişti.

Fakat, bu defa Oğuzlarla, Selçuklu emirleri arasındaki ayrılık büyüdü ve bir kısım emîrlerin ısrârı üzerine, Oğuzlarla Belh vilâyeti içinde savaşa mecbur oldu (Mart ve Nisan 1153). Savaş, Selçuklu ordusunun mağlup olmasıyla sonuçlandı. Sultan esir düştü. Tâbi bulundukları Selçuklu Devletinin büyük sultânını esir alan Oğuzlar, beklemedikleri bu netîceden sonra, birden bire kendilerini devletin başında buldular. Esir Sultan’ı Tahta oturtuyor, gereken saygıyı gösteriyor; fakat gece de demir bir kafese koyuyorlardı. Her ne kadar Sencer, aralarında esir sıfatıyla bulunmuşsa da, kendilerinden birini sultan yapmayarak, esir hükümdârı tahta oturtup saygı göstermeleri; Oğuzların, Büyük Selçuklu Devletini devam ettirmek istediklerini gösteriyordu. Fakat Büyük Sultan, Oğuzların elinde esâret altında hükümdâr olmaktansa, tahtı terk etmeyi tercih etti. Merv hânkâhına kapandı. Yine esâret devâm ediyordu. Üç yıl süren esirlik hayâtında çok sıkıntılar çekti. Kumandanlarından Kumac’ın torunu Mueyyed Ayaba tarafından, Oğuz muhâfızları kandırılarak, Nisan 1156’da kurtarıldı.

Ancak kurtuluşundan bir yıl sonra, 29 Nisan 1157 senesinde vefât ederek, Merv’de kendi yaptırdığı türbesine defnedildi. Vefâtında, 91 yaşındaydı.

Kırk yıl süren saltanatı boyunca Sencer, doğu ve batı olmak üzere iki cepheli bir siyâset tâkip etmiştir. Fakat siyâsetinin ağırlık noktasını hep doğu teşkil etmiştir. Önce batıyı tanzime uğraşan Sencer, burada bir türlü istediğini yapamamıştır. Çünkü hâdiseler onu doğuya çekerken, batı tamâmen ihmâl edilmiştir. En ufak bir bahâneyle hep doğuya hareket eden Sultan’ın, bunda ne kadar haklı olduğunu, Katavan Savaşı ve Oğuz isyânının doğuda patlak vermesi göstermiştir.

Sencer zamânında halk refah içindeydi. Mevcut nizamı bozmak için ortaya çıkan Bâtınîlik ve İsmâilîlik cereyânı, devlet tarafından alınan bütün tedbirlere rağmen, câhiller arasında yayılmaya devâm etmiş, kaleden kaleye sıçrayarak, bir taraftan Sûriye’ye, diğer taraftan devletin belkemiği olan Horasan’a doğru yayılmıştı. Her tarafta bir tedhiş hareketi almış başını gidiyordu. Fakat Sultan, saltanat mücâdeleleri, iç karışıklıklar ve doğudan gelen saldırılar sebebiyle, onlarla yeteri kadar ilgilenemedi.

Sencer devrinin en büyük âlimi, İmâm-ı Gazâlî hazretleridir.

Babası Melikşâh devrinde de bulunmuş olan İmam-ı Gazâlî hazretleriyle Sencer’in münâsebetleri meşhurdur. Ahmed Nâmık-i Câmî ile de münâsebeti olan Sencer, âlim ve şâirleri sarayından eksik etmezdi. Bunun netîcesi olarak, uzun süren saltanatı zamânında Sultanın teveccühüne mazhar olan pek çok âlim, sanatkâr, tabip yetişmiştir. Allah adamlarının yanında bulunmaktan hoşlanan Sultan Sencer, onların nasîhatlerini can kulağıyla dinler, hatâ yaptığında îkâz etmelerini ricâ ederdi. Kim olursa olsun kendisine yapılan şikâyeti sabırla dinler, adâleti yerine getirirdi.

Sultan Sencer’in teşvikleriyle Horasan, bütün İslâm dünyâsına ve bu arada Anadolu’ya devamlı şekilde din ve ilim adamı sevk eden bir merkez olmuştu. Sencer zamânında Selçuklu devlet teşkilâtı da en sağlam hâlini almıştı.

Sencer, daha sağlığında, babası Melikşâh kadar büyük bir hükümdâr sayılmıştır. Ölümünden sonra da kaynaklarda yine Melikşâh ile birlikte, örnek hükümdâr olarak gösterilmiştir.

Hadîs-i şerîf rivâyet edebilecek kadar ileri derecede ilim sâhibi olup, hadis âlimleri arasında sayılmıştır. Farsça şiirler yazdığı da bilinmektedir.

Daha hayattayken Merv’de yaptırdığı türbesi, büyük bir sanat eseri olup, devrinin medeniyeti hakkında fikir vermeye yeter

Azərbaycan ! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üçrəngli bayrağınla məs’ud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu!
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər,
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkam!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan

آزاد تبریز- يکي دو سال است که عده اي از شوونيستها،درمقابل کاربرد واژه”آذربايجان جنوبي”اقدام به کارگيري واژه به اصطلاح “ايران شمالي” کرده و از اين اصطلاح در مطبوعات داخلي و خارجي ، صفحات اينترنتي و ديگر رسانه ها بهره جسته و به تعبير خودشان، جواب محکمي به کساني داده اند که اصطلاح ” آذربايجان جنوبي” را بکار مي گيرند !

حال با نگاه به واقعيتهاي تاريخي گذشته و اينکه ” آذربايجان جنوبي ” چه معنا و مفهومي را مي رساند و از بکار گيري ” ايران شمالي” چه اهدافي دنبال ميشود٫ مطالبي را بيان ميکنيم.

به کار گيري واژه “آذربايجان جنوبي” و ” آذربايجان شمالي “در شعر شعرا، نثر ناثرين و گفتار اديبان آذربايجاني نه محصول ۳۰-۲۰ سال و حتي ۵۰ سال اخير است که عده اي از سر تعصب و به دور از ژرف انديشي بخواهند در مقابله با آن، اصطلاح بي مسمايي را ابداع و آن را به کار گيرند، بلکه اين دو واژه از زمان بسته شدن قرارداد تحميلي “گلستان” و “تورکمنچاي” بين دولتين قاجار و امپراتوري روسيه در سالهاي ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸ و دو نيمه شدن”آذربايجا تاريخي” که قسمتي از آن در شمال رود آراز (ارس) و قسمتي ديگر در جنوب اين رود باقي ماند در ذهن و دل مردم دو سوي اين رودخانه پر ماجرا که داراي زبان، فرهنگ، تاريخ، دين، مذهب، نژاد و آيين مشترک بودند جا باز کرد و رفته رفته در شعر ، داستان ، رومان، و ديگر آثار ادبي شعرا و نويسندگان هر دو آذربايجان نمود پيدا کرد تا جايي که ادبياتي در طول ۹۰-۸۰ سال اخير در هر دو سوي آذربايجان پديد آمد که به “ادبيات حسرت ” معروف گرديد.

ما يک نمونه از شعر شاعر پر آوازه آذربايجان شمالي روانشاد “سليمان رستم ” را در ارتباط با “ادبيات حسرت”در اينجا آورده به اصل موضوع مي پردازيم:

اوره گيمين ياخينلاري ائشيدين،
ديله گيمين ياخينلاري ائشيدين

ايللر يامان آرتيرير بو ياشيمي ،
يا تئز، يا گئج يئره قويسام باشيمي،

نه آغلايين، نه ده فرياد قوپارين،
مني آراز ساحيلينه آپارين

ايللردير کي قلبيمده دير بو حسرت
وعده نيزه عمل ائدين نهايت.

مزاريمي او تورپاقدا قازديرين
مني اوزو تبريز ساري باسديرين!

گؤز ياشيمدان ياراتميشام بو چايي
قيبله م اولسون آرازيمين او تايي

آنجاق يالنيز بيرجه بونو ائتمه يين
گؤزلريمين قاپاغيني اؤرتمه يين

اوفوقلردن چکيليرسه سيس، دومان
بلکه بيرده قارا تورپاق آلتيندان

ويصال گونو قارداشيمي گؤروم من،
قارداشيمي، سيرداشيمي گؤروم من.

منيم عزيزلريم، منيم دوستلاريم
ائله بيلمه يين کي کؤچوب گئديرم

يارييا چاتيبدير عؤمور باهاريم،
بيرده خواهيشيمي تيکرار ائديرم

واختيندا دونيادان کؤچدوگوم زامان
توتسون تابوتومدان او تايلي اللر

ياسين عوضينه قبريم اوستونده
بير ويصال ماهنيسي اوخوسون ائللر!

در آثار “ادبيات حسرتِ” پديد آورندگان هر دو سوي آراز، زبان، فرهنگ ، تاريخ ،دين ، آيين، و شخصيتهاي تاريخي ، ادبي ، حماسي ، انقلابي و آداب و رسوم و افسانه ، داستان و فولکلور مشترک، و به يک معني “احساس مشترک” هستند که به خاک آذربايجان دو سوي اين رود و يا ” آذربايجان شمالي وجنوبي” معنا ميدهند، در حالي که در واژه بي مسماي ” ايران شمالي” چشم به دنبال اراضي وخاک است و انسانها ارزش واعتباري ندارند!

واژه “آذربايجان جنوبي” نه يک اصطلاح سياسي، بلکه يک واژه تاريخي- فرهنگي- جغرافيايي است، در حالي که ” ايران شمالي” اصطلاح کاملا سياسي نوساز است!

از نظر تاريخي، نام آذربايجان (بدون توجه به نظريه هاي متفاوت در پيدايش اين نام) به بيش از دو هزار سال مي رسد در حالي که نام”ايران” به عنوان يک کشور با مرزهاي سياسي معين از زمان رضا خان مرسوم شده است و از زمان رضا خان تا کنون هم مرزهاي سياسي ايران تغييري نکرده است!

از نظر تاريخي، آذربايجان از حدود دو هزار سال به اين سو داراي مرزهاي فرهنگي و جغرافيايي معين بوده واين مرزها در آثار مورخين سده هاي مختلف به کرات آمده است:

در تاريخ “بلعمي” که خود ترجمه تاريخ ” طبري” است که در قرن سوم هجري قمري (حدود ۲۵۰ هجري قمري) نوشته شده است در مقدمه ” خبر گشادن آذربايگان ودربند خزران” حدود آذربايجان چنين ترسيم شده است :

” … اول حد از همدان در گيرند تا به ابهر و زنگان بيرون شوند و آخرش به دربند خزران، و بدين ميانه اندر هر چه شهرهااست همه را آذربايجان خوانند.” (۱)

حمد اله مستوفي مورخ مشهور قرن هشتم هحري (۱۳۴۹-۱۲۸۰ ميلادي) در کتاب نزهت القلوب مي نويسد :

“بلاد آذربايجان ۹ تومان است، بيست و هفت شهر دارد، در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد ودر بعضي مناطق ملايم است، حدودش با ايالت عراق عجم، [شهر اراک فعلي و مناطق مرکزي ايران] موغان، گرجستان، ارمن و کردستان پيوسته، طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ، عرضش از بجروان تاسيپان ۵۵ فرسخ مي باشد.” (۲)

زينالمجالس، آثارالاول،زين العابدين شيرواني و ديگر مورخين نيز حدود آذربايجان را با اندکي تفاوت، در کتابهاي تاريخي گذشته شبيه هم قيد کرده اند ؛ لاکن در هيچکدام از آثار مورخين ياد شده ويا مورخين ديگر قرن هاي گذشته در ارتباط با نام “ايران” که در آن محدوده جغرافيايي خاصي قيد شده باشد ديده نميشود!

اساساً در تاريخ گذشته چيزي به نام ايران وجود نداشته تا محدوده جغرافيايي خاصي هم به اين اسم ثبت شود؛ در حالي که در تاريخ به کرات به نام خراسان، کرمان،فارس وعراق عجم بر ميخوريم که هر کدام از اينها مثل آذربايجان محدوده خاص جغرافيايي خودشان را داشته اند؛ مثلاً در عين حالي که منطقه فارس امروزي که به نام استان فارس خوانده ميشود با محدوده جغرافيايي قرنهاي گذشته خود فرق چنداني نکرده، خراسان سده هاي پيشين بسيار وسيعتر از استان خراسان امروزي بوده است.

خراسان تاريخي، شامل قسمت وسيعي از کشور افغانستان امروزي و استان خراسان ايران بوده است، که اگر عده ايي امروز بخواهند به خراسان تاريخي اشاره کنند ميتوانند خراسان ايران را خراسان غربي و افغانستان را خراسان شرقي بنامند!

در آثار سده هاي گذشته به ندرت به نام “ايران” بر مخوريم (مثل شاهنامه فردوسي و کتاب جامع التواريخ رشيدي) که اين کلمه هم بيشتر در کنار واژه “توران” آمده است مانند:

“به ايران و توران ورا بنده اند
به راي و به فرمان او زنده اند”

که اين شعر توسط فردوسي شاعر معروف فارسي گوي در تعريف و توصيف از سلطان محمود غزنوي سروده شده است و فردوسي ميخواهد عظمت و قدرت سلطان محمود را هر چه با شکوهتر به نظم در آورد (براي دريافت انعام بيشتر!).

در اينجا ايران و توران مفهوم فرهنگي دارند که “توران “به کليه مردماني اتلاق ميشود که به زبان ترکي صحبت ميکنند و از غرب چين گرفته تا مرز روسيه و بيزانس و اعراب ساکنند، و “ايران” به جماعتي گفته ميشود که به زبان غير ترکي تکلم ميکنند و تابع حکومت سلطان محمود هستند و در مناطق وسيع و متفاوتي چون تاجيکيستان، افغانستان، پاکستان امروزي و ايالات خراسان، کرمان و سيستان، فارس، ديلم و عراق عجم آن زمان ساکن هستند . و يا آنچه در “جامع التواريخ رشيدي” به نام “خواقين ايران و توران ” آمده ، معنا و مفهوم توصيفي و فرهنگي دارد نه محدوده جغرافيايي و اقليمي خاص ومشخص.

حال از بکار گيرندگان واژه ” ايران شمالي” بايد پرسيد اين اصطلاح را با استناد به کدام اسناد و مدارک تاريخي به کار ميبرند؟ در حالي که ما در مورد اصطلاح “آذربايجان جنوبي”که يک واژه فرهنگي- تاريخي- جغرافيايي است نه سياسي و توسعه طلبي؛ حد اقل دو سند تاريخي آورديم (و اسناد بسيار بيشتر از اينها هم براي ارائه موجود است) که مرزهاي جغرافيايي آذربايجان را مشخص مي کند و از زماني که اين سرزمين تاريخي در اثر جنگ، دو نيمه شده و هر نيمه سر نوشت سياسي جداگانه ايي پيدا کرده اند ، ادبا، شعرا و نويسندگان با داشتن ذهنيت تاريخي نه چندان دور، براي نشان دادن اينکه مثلاً يک اثر ادبي ترکي آذربايجاني مربوط به کدام شاعر و نويسنده است و وي در کجاي آذربايجان متولد شده و يا سکونت دارد، با گفتن و يا نوشتن آذربايجان شمالي و يا آذربايجان جنوبي، حوزه فعاليت شاعر و يا نويسنده يادشده مشخص شده و از نظر خواننده، اثر ياد شده با توجه به فضاي سياسي و فرهنگي حاکم بر محل زندگي شاعر و نويسنده، تجزيه و تحليل ميگردد؛ حال بکار گيرندگان اصطلاح ” ايران شمالي” با استعمال اين واژه چه معنا و مفهومي را دنبال مي کنند و چه انتظاري از تجزيه وتحليل خوانندگان دارند ؟!

با اسناد ارائه شده، در قرون گذشته مرز جغرافيايي که زير نام “ايران” بيايد وجود نداشته؛ از نظر فرهنگي هم “ايران” زبان و فرهنگ خاصي را تداعي نمي کند که مشترکات زباني باعث چنين تصوري شود؛ و اگر به تعبير افراطيون شوونيست،که اصطلاح “ايران شمالي”بيشتر از ذهن معيوب آنها تراوش ميکند، ايران مساوي فارس تلقي شود، در اين صورت ديگر هيچگونه مشترکاتي هم بين ايرانيان (فارسها) با مردم آن سوي رود آراز باقي نمي ماند ، پس اصطلاح خود ساخته ” ايران شمالي” چه معنا ومفهومي را مي رساند؟!

تنها چيزي که باقي مي ماند، ادعاي ارضي از طرف بکار گيرندگان اين اصطلاح است که در چنين شرايطي، خاک کشورهاي ارمنستان،گرجستان و جمهوري آذربايجان مورد تهديد قرار مي گيرد و شايد روزي علاوه بر ترکمنستان از افغانستان و پاکستان (ایران شرقی) و کشورهاي جنوب خليج فارس (ایران جنوبی) و عراق (ایران غربی) هم ادعاي ارضي شود، و يا ممکن است افراطيون پا را از اين هم فراتر نهاده ادعاهاي ارضي خودرا به مرزهاي امپراتوري هخامنشيان تعميم داده تا کشور مصر نيز برسانند ! که البته، چه در حالت اول و چه در حالت دوم، مجوز به افراطيون ساير کشورها و ملتها هم داده ميشود تا با استناد به حاکميت گذشته اجدادشان به چنين ادعاهايي دست بزنند که در دنياي امروز، هيچ آدم عاقل و بالغي دست به چنين ديوانگي نمي زند ؛ چرا که مردم دنيا نتيجه چنين تفکر ماليخوليايي را در سرنوشت صدام به چشم خود ديدند!!

(۱) آذربايجان در سير تاريخ ايران،رحيم رئيس نيا،جلد سوم ص ۳۶۵،سال ۱۳۷۹/تاريخ نامه، جلد يک، ص ۵۲۹

(۲) همان کتاب، ص ۷۷/ نزهت القلوب ص ۸۵

بابل آباد

بيري دئيير افغانيستانين شعبه‌سيدير ،بيري دئيير عامل پخشيدير، بيريده دئيير اؤزلري دوزلتيرلر!!

سؤز «بابل آباد» دان گئدير، قره‌ضياالدينين 7 كيلومترليگينده يول قيراغيندا بير تپه باشيندا يئرلشه‌ن بير كند.بو كند اؤقدر آدليمديركي بيزيم شهري تانيمايانلار‌، بابل آباد آديني ائشيدجه‌ك دئييرلر « تانيديم» .آما نده‌ن آدلانيب؟!

بلكه بوردان بير بؤيوك آداملار چيخيب؟! يادا بؤيوك كارخانالارا صاحيبدير؟! دؤغرودور، ائله بؤيوك اينسانلاركي افغانيستان تاجيرلرينه‌ن ريقابت ائله‌ييرلر!! ائله بؤيوك كارخانالاركي افغانيستانين صادراتينا رقيبدير!!

بو سؤزلرينه‌ن بير ميللته يا بير سؤيا (نژاد) توهين ائله‌مك نييتين‌ده دييره‌م.آما بو گئرچك‌دنده (حقيقت) گؤز يوما بيلمريك . بونا گؤره‌كي بو پرابلِم(مشكل) ، ايشسيزليك دردينه اوسته‌ليك اولوب جاوانلاريميزين جانيني ياخماقدادير.

«بابل آباد» دان گئديب جينس آليب قاييدماغين اورتاليق زاماني 15 دقيقه‌دن ده آز اولا بيلركي بيزيم شهرين هئچ بير ايداره‌سينده ،هئچ بير ايش بو موددتده يولا سالينمير! بونا وئريلن آشاغي هزينه‌ده هئچ بير يئرده خرج اؤلونمور.

كيم نه بيلير؟! بلكه‌ده بو اؤز اللريميزديركي اؤز باشيميزا بو اؤيونلاري آچير!!!

بو كندين بيزيم شهره ياراتديغي پرابلملر ائله بوردا بيتمير. شهرين قيراغيندا اولان ائولرده‌ن علاوه ايچري ائولرده‌ده اوياق ياتيرلار بلكه ماللاريني بَرك توتسونلار،آخي قديم كيشيلر دئييبلر:«مالين برك توت قونشونو اوغرو توتما».

آما اودا قديميدير، بس اوندا گؤرَوليك و امنبت ايشچيلري نَيه لازيمديلار. اونداكي قونشونون ايشي ائله بودور ، بس بيز ائله ياتمامالييق؟!

بو دوروم ائله بئله سورمه‌ليدير؟ بلكه‌ده بير پيلانلار ياپيلير،آما ايشه‌گلنده……!

آغاجي اؤز ايچينده‌ن مور يئيير، هله بيز ديشارييا(خارج) هوجوم چكيريك.

آللاه آخيريميزي خئير ائله‌سين…

ايس سيز بير يووانين قؤينوندا داييم

   غريب بير قوش كيمي منليگيم

چؤخ كوسكونم ، بيلمه‌م نه‌لر سؤيلييم

   قالدي هر سئوگييه بيگانه كؤنلوم

شاشگين بير يؤلچويام، يولوم قارانليق

   يانغين اولدو، شفق سانديغيم ايشيق

اُف! يئتر بير داها وورولماز آرتيق

  هر سوزگون ييلديزا پروانه كؤنلوم.

                                                                        (حسين جاويد)